Nieregularne miesiączki: najczęstsze przyczyny + jakie badania warto wykonać?

Nieregularne miesiączki to bardzo częsty problem i jedna z głównych przyczyn konsultacji ginekologicznej. Najważniejsze na początku to ustalić, co dokładnie znaczy „nieregularne”: czy cykle są zbyt długie, zbyt krótkie, czy krwawienia pojawiają się pomiędzy miesiączkami, czy miesiączka raz jest bardzo skąpa, a raz obfita. W medycynie mówimy o zaburzeniach miesiączkowania, które mogą wynikać z fizjologii (np. dojrzewanie, okres okołomenopauzalny), ale też z zaburzeń hormonalnych, chorób tarczycy, PCOS, hiperprolaktynemii, zmian w macicy, a rzadziej z chorób wymagających pilnej diagnostyki.

Poniżej: najczęstsze przyczyny i badania, które zwykle warto rozważyć (z podziałem na sytuacje).

1) Kiedy cykl jest „nieregularny”?

U większości dorosłych kobiet cykl trwa zwykle ok. 21–35 dni, ale pojedyncze odchylenia się zdarzają. Za niepokojące uznaje się m.in.:

  • cykle <21 dni (zbyt częste krwawienia),

  • cykle >35 dni (rzadsze miesiączki),

  • brak miesiączki przez ≥3 miesiące u kobiety, która wcześniej miesiączkowała regularnie,

  • krwawienia międzymiesiączkowe, po stosunku, długie plamienia,

  • bardzo obfite lub bardzo długie krwawienia,

  • nagła zmiana charakteru cyklu, zwłaszcza po 35–40 r.ż.

U nastolatek w pierwszych 1–2 latach po pierwszej miesiączce nieregularność bywa fizjologiczna (dojrzewanie osi hormonalnej). U kobiet w okresie okołomenopauzalnym również częściej występują cykle nieregularne z powodu wahań hormonalnych – ale krwawienia nietypowe wymagają czujności.

2) Najczęstsze przyczyny nieregularnych miesiączek

A) Ciąża (najpierw to wykluczamy)

Brak miesiączki lub „dziwne plamienia” mogą być pierwszym objawem ciąży, także pozamacicznej. Dlatego w diagnostyce zaburzeń cyklu test ciążowy (z moczu lub beta-hCG z krwi) jest zwykle pierwszym krokiem.

B) PCOS – zespół policystycznych jajników (najczęstsza przyczyna rzadkich miesiączek)

PCOS wiąże się z zaburzeniami owulacji i często z hiperandrogenizmem (nadmiarem androgenów). Typowe są:

  • cykle >35 dni lub brak miesiączek,

  • trądzik, nadmierne owłosienie, przerzedzanie włosów,

  • przyrost masy ciała lub trudności w redukcji,

  • problemy z zajściem w ciążę.

Ważne: „policystyczne jajniki w USG” to nie to samo co PCOS. Rozpoznanie opiera się na kryteriach kliniczno-laboratoryjnych.

C) Zaburzenia tarczycy (niedoczynność i nadczynność)

Tarczyca mocno wpływa na cykl. Zarówno niedoczynność, jak i nadczynność mogą powodować:

  • nieregularne cykle,

  • skąpe lub obfite krwawienia,

  • problemy z owulacją.

D) Hiperprolaktynemia (za wysoka prolaktyna)

Podwyższona prolaktyna może hamować owulację i prowadzić do:

  • rzadkich miesiączek lub ich braku,

  • plamień,

  • czasem mlekotoku (wydzielina z piersi),

  • spadku libido.

Przyczyny: stres, niektóre leki (np. przeciwpsychotyczne), niedoczynność tarczycy, gruczolak przysadki (rzadziej).

E) Funkcjonalne zaburzenia podwzgórzowe (FHA): stres, duży wysiłek, niedobór energii

Częste u kobiet:

  • intensywnie trenujących,

  • z dużą redukcją masy ciała,

  • z zaburzeniami odżywiania,

  • w przewlekłym stresie.

Objawem bywa brak miesiączki lub bardzo rzadkie cykle. To ważne, bo długotrwały hipoestrogenizm wpływa na kości (ryzyko osteopenii).

F) Okres poporodowy i laktacja

W laktacji wysoka prolaktyna często powoduje brak miesiączki – to bywa fizjologiczne. Po zakończeniu karmienia cykle zwykle stopniowo wracają. Jeśli jednak nieregularność utrzymuje się długo lub pojawiają się obfite krwawienia, warto to skontrolować.

G) Okres okołomenopauzalny

Wahania hormonalne mogą dawać:

  • skracanie lub wydłużanie cykli,

  • plamienia,

  • miesiączki o zmiennej obfitości.

Uwaga: w tym wieku rośnie ryzyko rozrostu endometrium i polipów, więc nietypowe krwawienia częściej wymagają diagnostyki.

H) Przyczyny „maciczne”: polipy, mięśniaki, rozrost endometrium

Te przyczyny częściej dają:

  • obfite miesiączki,

  • krwawienia międzymiesiączkowe,

  • przedłużające się krwawienia.

Tu bardzo ważne jest USG przezpochwowe i ocena endometrium.

I) Stany zapalne i STI (rzadziej jako główna przyczyna, ale ważne)

Zapalenie szyjki macicy (np. w przebiegu infekcji przenoszonej drogą płciową) może dawać:

  • plamienia po stosunku,

  • krwawienia kontaktowe,

  • upławy i dyskomfort.

J) Antykoncepcja i leki

  • rozpoczęcie/zmiana antykoncepcji hormonalnej może powodować plamienia przez pierwsze miesiące,

  • wkładka z lewonorgestrelem często zmniejsza krwawienia, czasem powoduje plamienia na początku,

  • leki wpływające na prolaktynę, krzepliwość lub metabolizm hormonów mogą rozregulować cykl.

3) Jakie badania warto wykonać? (praktyczna lista)

Poniżej lista, którą lekarz dobiera do Twojej sytuacji. Nie zawsze potrzebne jest wszystko naraz.

Krok 1: Podstawy, które zwykle są „pierwszą linią”

  1. Test ciążowy (beta-hCG z krwi lub test z moczu)

  2. Morfologia krwi (czy jest anemia przy obfitych krwawieniach)

  3. Ferrytyna (zapas żelaza, często spada przy przewlekłych obfitych miesiączkach)

  4. TSH (a często także FT4 – zależnie od wyniku i objawów)

  5. Prolaktyna (najlepiej z uwzględnieniem warunków pobrania: rano, na czczo, po odpoczynku)

  6. USG przezpochwowe (ocena jajników, macicy, endometrium; przy dziewicach – przezbrzuszne)

To zestaw, który u wielu pacjentek daje pierwszy „kierunek” diagnostyki.

Krok 2: Hormony w kierunku zaburzeń owulacji / PCOS (gdy cykle są długie, rzadkie, brak owulacji)

  • LH, FSH (interpretowane w kontekście dnia cyklu i obrazu klinicznego)

  • Estradiol (wybrane sytuacje)

  • Androgeny: testosteron całkowity (najlepiej z obliczeniem wolnego), DHEA-S, androstendion (dobór zależny od objawów)

  • SHBG (do oceny dostępności androgenów)

  • czasem 17-OHP (gdy podejrzenie wrodzonego przerostu nadnerczy o późnym początku)

Uwaga praktyczna: w bardzo nieregularnych cyklach nie zawsze da się idealnie „trafić dzień cyklu” – wtedy lekarz interpretuje wyniki inaczej i wspiera się objawami oraz USG.

Krok 3: Metabolizm (szczególnie przy podejrzeniu PCOS)

  • Glukoza na czczo i/lub OGTT (krzywa cukrowa), czasem z insuliną,

  • Profil lipidowy (cholesterol, triglicerydy),

  • ciśnienie, obwód talii – bo PCOS często wiąże się z ryzykiem metabolicznym.

Krok 4: Gdy problemem są obfite krwawienia lub skaza krwotoczna

Jeśli miesiączki są bardzo obfite od początku (np. od nastoletniości) albo są objawy łatwego siniaczenia/krwawień z nosa:

  • badania krzepnięcia (dobierane indywidualnie),

  • czasem diagnostyka w kierunku choroby von Willebranda.

Krok 5: Gdy są krwawienia międzymiesiączkowe / po stosunku

  • badanie ginekologiczne i ocena szyjki w wziernikach,

  • cytologia i/lub test HPV zgodnie z wiekiem i historią,

  • wymazy/testy w kierunku STI, jeśli są wskazania,

  • USG przezpochwowe.

Krok 6: Gdy podejrzewamy problemy z endometrium (rozrost, polip)

W zależności od wieku, objawów i obrazu USG:

  • sonohisterografia,

  • histeroskopia,

  • biopsja endometrium (szczególnie u kobiet 35+ z ryzykiem rozrostu endometrium i nietypowymi krwawieniami).

4) Kiedy zgłosić się do ginekologa pilnie?

Pilna konsultacja jest wskazana, gdy:

  • krwawienie jest bardzo obfite (przemaka podpaska/tampon co godzinę przez kilka godzin),

  • pojawiają się objawy anemii: osłabienie, duszność, kołatanie serca, omdlenia,

  • występuje silny ból podbrzusza i podejrzenie ciąży (ryzyko ciąży pozamacicznej),

  • krwawienie występuje po menopauzie,

  • pojawiają się krwawienia po stosunku z bólem lub przykrym zapachem.

5) Jak przygotować się do wizyty, żeby szybciej znaleźć przyczynę?

  • Zanotuj daty ostatnich 3–6 krwawień (początek i koniec).

  • Opisz obfitość (liczba podpasek/tamponów, skrzepy, konieczność wstawania w nocy).

  • Zapisz leki, suplementy, antykoncepcję.

  • Zwróć uwagę na objawy towarzyszące: trądzik, owłosienie, wahania masy ciała, mlekotok, bóle głowy, stres, trening.

  • Jeśli starasz się o ciążę: zaznacz to – zmienia dobór badań i strategię.

Najważniejsze podsumowanie

Najczęstsze przyczyny nieregularnych miesiączek to: ciąża, PCOS, zaburzenia tarczycy, hiperprolaktynemia, stres/niedobór energii (FHA), okres okołomenopauzalny oraz zmiany w macicy (polipy/mięśniaki/rozrost endometrium).
Najczęściej sensowny „pakiet startowy” to: beta-hCG, morfologia + ferrytyna, TSH (± FT4), prolaktyna, USG przezpochwowe, a przy podejrzeniu PCOS – androgeny i ocena metaboliczna.